Diagnostyka psychologiczna i osobowościowa

Pracuję stacjonarnie w Toruniu, Gdańsku i Gdyni oraz online – z dowolnego miejsca w Polsce.

Na czym polega diagnoza psychologiczna?

Diagnoza psychologiczna jest procesem, a nie pojedynczym testem.

Jej przebieg zależy przede wszystkim od pytania diagnostycznego, czyli od tego, co chcemy dokładnie ocenić lub wyjaśnić. W zależności od celu diagnoza może obejmować wywiad psychologiczny, analizę historii funkcjonowania, obserwację kliniczną oraz odpowiednio dobrane narzędzia psychologiczne.

W pracy diagnostycznej korzystam z profesjonalnych, standaryzowanych metod. W zależności od sytuacji mogą być wykorzystywane między innymi MMPI-2, SCID-5, PID-5, NEO-PI-R, a także inne odpowiednie narzędzia diagnostyczne.

Nie każda osoba potrzebuje wykonania wszystkich testów. Dobór metod powinien wynikać z celu diagnozy i indywidualnej sytuacji osoby badanej.

Jak wygląda kompleksowa diagnoza psychologiczna?

W zależności od celu diagnoza może obejmować kilka etapów:

1. Wywiad i konsultacja diagnostyczna. Poznajemy aktualne trudności, ich historię, sposób funkcjonowania oraz ważne doświadczenia życiowe.
2. Określenie pytania diagnostycznego. Ustalamy, co dokładnie chcemy ocenić lub wyjaśnić.
3. Dobór metod. Na tej podstawie dobierane są odpowiednie wywiady, kwestionariusze i testy psychologiczne.
4. Badanie. Przeprowadzane są wybrane elementy diagnozy zgodnie z procedurami właściwymi dla poszczególnych narzędzi.
5. Integracja informacji. Wyniki testów są analizowane razem z informacjami z wywiadu i obserwacji.
6. Omówienie wyników. Wnioski są przedstawiane w sposób zrozumiały, wraz z informacją o tym, co wynika z diagnozy i jakie dalsze kroki mogą być zasadne.

Czy każdy pacjent wykonuje MMPI-2, SCID-5 i PID-5?

Nie.

Są to narzędzia o różnym przeznaczeniu i nie stanowią jednego obowiązkowego pakietu diagnostycznego.

Przed rozpoczęciem badania ustalany jest przede wszystkim cel diagnozy. Dopiero na tej podstawie dobierane są odpowiednie wywiady, kwestionariusze i testy.

W niektórych przypadkach potrzebna będzie pogłębiona diagnoza kliniczna, w innych przede wszystkim ocena funkcjonowania osobowościowego. Czasami wystarczające będą mniej rozbudowane metody.

Do czego służy MMPI-2?

MMPI-2 jest szeroko stosowanym narzędziem wykorzystywanym w pogłębionej ocenie funkcjonowania psychologicznego i klinicznego.

Może dostarczać informacji dotyczących między innymi funkcjonowania emocjonalnego, objawów psychicznych oraz określonych wzorców funkcjonowania.

Istotną częścią badania są również skale pozwalające ocenić sposób udzielania odpowiedzi. Dzięki temu wynik nie jest interpretowany wyłącznie na podstawie pojedynczych wartości.

MMPI-2 nie jest testem, który samodzielnie odpowiada na pytanie „co mi jest”. Jego wyniki wymagają profesjonalnej interpretacji oraz odniesienia do wywiadu i pozostałych informacji z procesu diagnostycznego.

Dlaczego psychiatra może zalecić wykonanie MMPI-2?

W niektórych sytuacjach psychiatra może skierować pacjenta na pogłębioną diagnozę psychologiczną, w tym badanie MMPI-2.

Może to mieć związek z potrzebą dokładniejszej oceny funkcjonowania psychicznego, osobowościowego lub klinicznego albo z potrzebą uzupełnienia informacji potrzebnych do dalszego postępowania.

Jeżeli zgłaszasz się z zaleceniem wykonania MMPI-2, podczas konsultacji można omówić cel badania i ustalić, jaki zakres diagnozy będzie odpowiedni.

Czym jest SCID-5?

SCID-5 jest ustrukturyzowanym lub częściowo ustrukturyzowanym wywiadem klinicznym służącym do systematycznej oceny określonych rozpoznań zgodnych z kryteriami DSM-5.

Nie jest to klasyczny test, w którym pacjent otrzymuje jedynie zestaw pytań do samodzielnego wypełnienia. Wywiad jest prowadzony przez specjalistę według określonej struktury.

Istnieją różne wersje SCID-5, przeznaczone do oceny różnych obszarów diagnostycznych. Właściwa wersja zależy od celu badania.

SCID-5 może być ważnym elementem pogłębionej diagnostyki klinicznej, ale nie zastępuje całościowej oceny funkcjonowania.

Dlaczego psychiatra może zalecić SCID-5?

SCID-5 może być wykorzystywany wtedy, gdy potrzebna jest uporządkowana i pogłębiona ocena określonych objawów oraz kryteriów diagnostycznych.

Jeżeli zgłaszasz się na badanie po rekomendacji psychiatry, przed rozpoczęciem wywiadu można określić jego zakres i cel oraz ustalić, czy potrzebne są również dodatkowe metody diagnostyczne.

Czym jest PID-5?

PID-5 jest narzędziem służącym do wymiarowej oceny cech osobowości.

Pozwala określić nasilenie różnych cech związanych między innymi z regulacją emocji, funkcjonowaniem interpersonalnym, impulsywnością, wycofaniem czy sposobem reagowania na otoczenie.

Wynik PID-5 przedstawia profil cech, a nie prostą etykietę diagnostyczną. Dlatego powinien być interpretowany w połączeniu z wywiadem i innymi informacjami klinicznymi.

Do czego służy NEO-PI-R?

NEO-PI-R jest narzędziem przeznaczonym do oceny cech osobowości w modelu Wielkiej Piątki.

Pozwala na bardziej szczegółowy opis względnie trwałych cech związanych między innymi z emocjonalnością, sposobem nawiązywania relacji, aktywnością, otwartością na doświadczenia czy organizacją własnego działania.

NEO-PI-R może być pomocny wtedy, gdy celem jest pogłębione poznanie struktury i cech osobowości. Nie jest natomiast narzędziem przeznaczonym do samodzielnego rozpoznawania zaburzeń psychicznych.

Czy diagnoza osobowości oznacza, że psycholog szuka zaburzenia osobowości?

Nie.

Diagnoza osobowości może mieć różne cele.

Może służyć lepszemu poznaniu względnie trwałych cech i sposobu funkcjonowania osoby, pogłębieniu rozumienia trudności emocjonalnych i relacyjnych albo ocenie cech istotnych z punktu widzenia diagnostyki klinicznej.

Ocena cech osobowości nie jest więc równoznaczna z poszukiwaniem zaburzenia osobowości.

Czy jeden test psychologiczny może wykazać, co mi jest?

Nie.

Test psychologiczny jest jednym ze źródeł informacji w procesie diagnostycznym.

Wyniki należy zestawić z wywiadem, historią funkcjonowania, aktualnymi trudnościami i – w zależności od sytuacji – innymi metodami diagnostycznymi.

Dlatego nie kieruję się zasadą „im więcej testów, tym lepiej”. Ważniejsze jest odpowiednie dobranie metod i ich profesjonalna interpretacja.

Chcesz porównać narzędzia? Zobacz różnice między NEO-PI-R a PID-5 i inne pytania.